Sunday, June 23, 2019

මෙහෙයුම් පද්ධතියේ ඉතිහාස සාරාංශය.



පරිගණක මෙහෙයුම් පද්ධතියේ වැදගත් කම ඔබට වෙනම අමුතුවෙන් වටහා දිය යුතු නැත. අපි පරිගණකයේ ඉතිහාසය ගැන දනිමු. එහෙත් මෙහෙයුම් පද්ධතියේ ඉතිහාසය ගැන අවධානය යොමු වී ඇත්නම් එය ඉතා අල්ප වශයෙනි. මේ වෑයම, එම නොදැනුවත් භාවය අවම කිරීමටයි.

මෙහෙයුම් පද්ධතියේ ඉතිහාසය ගැන සලකා බැලීමේදී, එහි ඉතිහාස කතාව බොහෝ කොටස් වලට බෙදී වෙන්වී අතු පතර වැඩි විශාල වෘක්ෂයක් සේ පැතිරී යයි. ඒ සෑම අස්සක් මුල්ලක් නෑරම යාම ඉතාම දුෂ්කර කාර්යයකි. එබැවින්, වැදගත් යැයි මා හට පෞද්ගලිකව වැටහීගිය අතු ශාකා ඔස්සේ පමණක් මෙහිදී අවධානය යොමු කිරීමට තීරණය කළෙමි. එසේනම්, අපි පරිගණක මෙහෙයුම් පද්ධතියේ අතීතයට එබී බලමු.

***

ලොව මුල්ම පරිගණකය ගැන සාකච්ඡා කිරීමේදී, චීන්නුන්ගේ ඇබකසය හැරුණ විට, එහි අතීතය 1800 ගණන් දක්වා දිව යයි. එය නම් චාර්ල්ස් බැබේජ් ගේ Analytical Engine නොහොත් "විශ්ලේෂණ එන්ජිම" යි. මෙය සම්පූර්ණයෙන්ම යාන්ත්‍රික කොටස් භාවිතා කර තැනූ මෙවලමක් වූ අතර මෙහි මෙහෙයුම් පද්ධතියක් ලෙස යමක් පැවතී නැත. එකල වූ යාන්ත්‍රික කොටස් වල හිඟය නිසා මෙම යන්ත්‍රය කිසිම දිනෙක සම්පූර්ණයෙන්ම සාදා නිම කිරීමට චාර්ල්ස් ට නොහැකි වූ බව සඳහන් ය.

එනමුත්, චාර්ලස් බැබේජ් හට මෙම යන්ත්‍රයේ මෘදුකාංග වල අවශ්‍යතාවක් ගැන යම් හැඟීමක් ඇති වී ඇත. එම නිසා ලොව මුල්ම programmer ලෙස විරුදාවලිය ලත් ඇඩා ලව්ලේස්ගෙන් ඔහු ඔහුගේ මෙම යන්ත්‍රය නිපදවීම සඳහා සහය ලබා ගත් බව සඳහන් ය. නමු එහි වූ මෙහෙයුම් පද්ධතියක් ගැන සඳහනක් නොමැති බැවින් එම යන්ත්‍රය ගැන සාකච්ඡාව මෙතැනින් නවත්වමු.

පරිගණක ඉතිහාසයේ පළමු පරම්පරාව (1945-1955) හෙවත් 1st Generation ලෙස අර්ථ දක්වා ඇති රික්ත නළ (vacuum tubes) සහිත පරිගණක ගැන කතිකාවත මෙහිදී පැන නඟින නමුත්, එහිද පැහැදිලි ලෙස හඳුනාගත හැකි වූ මෙහෙයුම් පද්ධතියක් තිබී නැත. එබැවින් එයද අතහැර දමමු.

මීළඟට එළඹෙන්නේ 1955-1965 සමයයි. එය පරිගණක වල දෙවැනි පරම්පරාවයි. එහිදී එකල විශාල හිසරදයක් වී තිබූ, විදුලි බලය නාස්ති කරන, ඉතා මන්දගාමී, පාලනයේ අපහසු රික්ත නළ වෙනුවට ට්‍රාන්සිස්ටර ආදේශ විය. මෙම පරම්පරාවේ පරිගණක වලද විශේෂයෙන් හඳුනාගත හැකි මෙහෙයුම් පද්ධතියක ස්වරූපයක් නොමැති නමුත්, යම් කාර්යයක් සිදු කිරීමට පැවරූ විට ක්‍රියාත්මක වන විශේෂ මෘදුකාංගයක් තිබී ඇත. එම මෘදුකාංග දැනට පවතින මෙහෙයුම් පද්ධතියේ, කර්නලයේ පූර්වජයෙක් හෝ මුතුන් මිත්තෙක් ලෙස අර්ථ දැක්විය හැක.

මීළඟට එළඹෙන්නේ එක් වැදගත් කාල පරිච්ඡේදයකි. ඒ පරිගණක වල තෙවැනි පරම්පරාව බිහි වූ කාලයයි. එනම්, 1965න් පසු කාලයයි. එකල නිෂ්පාදිත IBM 360 පරිගණකයට OS/360 ලෙස හඳුනාගත හැකි මෙහෙයුම් පද්ධතියක් තිබී ඇත.

IBM 360 Computer
මෙම කාල පරිච්ඡේදය වැදගත් එකක් යැයි මුලින් පැවසීමේ තවත් හේතුවක් නම්, එකල කතාබහට ලක්වූ MULTICS පද්ධතිය අද කාලයේත් භාවිතා වන මෙහෙයුම් පද්ධති වල මූලාරම්භය වී ඇති බැවිනි. MULTICS යනු Multiplexed Information and Computing Service යන්නයි. මෙය මෙහෙයුම් පද්ධතියක එක් ආකාරයක් වූ අතර (Time Sharing OS) මෙය එක් අයෙකුට පමණක් භාවිතා කළ හැකි single user ආකාරයේ එකක් නොවේ. මෙම MULTICS පද්ධතිය සෑදීම මෙහෙයවන ලද්දේ Bell Labs විසිනි. (වර්තමානයේ මෙම ආයතනය Nokia සමාගම සතුය.)

මෙම ව්‍යාපෘතියේ සාමාජිකයන් වූ බොහොමයක් දෙනා පරිගණක ලෝකයට විශාල සේවාවන් සිදු කර ඇත. මෙම ව්‍යාපෘතිය අසාර්ථක වුවත් එහි බලපෑම නම් අති විශාලය. මෙම ව්‍යාපෘතිය නොවන්නට වර්තමාන පරිගණකය බිහි නොවන්නට පවා ඉඩ තිබුණි.

නමුත් ඉන් පසුව, එම ආයතනය යටතේම මෙහෙයවූ UNIX ව්‍යාපෘතිය වඩා සාර්ථක එකක් විය. මෙයට PDP-7 පරිගණකයේ ධාවනය වූ නිර්ණාමික මෘදුකාංග පද්ධතියෙන් ආභාෂය ලැබූ බව සඳහන් වේ. මෙම මෙහෙයුම් පද්ධතිය නිර්මාණය කරන ලද්දේ Ken Thompson, Dennis Ritchie යන දෙදෙනා ප්‍රධාන පිරිස විසිනි. මුලින්ම Assembly පරිගණක භාෂාවෙන් ලියන ලද මෙම මෙහෙයුම් පද්ධතිය, පසුව Dennis Ritchie විසින්ම නිර්මාණය කළ C පරිගණක භාෂාවෙන් ලියන ලදි.

එමෙන්ම එකල්හි POSIX ලෙස නම් කරන ලද සම්මතයක් ගොඩ නැංවුණි. එය තවමත් පවත්වාගෙන යනු ලබයි. POSIX යනු කුමක්ද යැයි අවබෝධ කර ගැනීමට වර්තමානයේ උදාහරණයක් සලකමු. ඔබ Windows මෙහෙයුම් පද්ධතිය යටතේ ධාවනය වන පරිදි මෘදුකාංගයක් ලියන්නේ නම් එම මෙහෙයුම් පද්ධතියේ නියමයන් පිළිපැදිය යුතු ලෙස මෘදුකාංගය ලිවිය යුතුය. POSIX යනු එවැනි standard එකකි. එනම්, POSIX නියමයන්ට (standard එකට) අදාළව ලියන ලද මෘදුකාංග ඕනෑම UNIX මෙහෙයුම් පද්ධතිය සහිත උපාංගයක ධාවනය කළ හැක.

UNIX Interface
UNIX යනු විවෘත කේත මෙහෙයුම් පද්ධතියක් නොවේ. එනම් එහි කේත සටහන එය නිපදවූ මෘදුකාංග ඉංජිනේරුවන් පමණක් දන්නා රහසකි. (MS Windows, MacOS ආදියත් සංවෘත කේත - Closed Code මෘදුකාංග ගණයට ගැණෙන ඒවාය.)

UNIX යනු පරිගණක මෙහෙයුම් පද්ධති ඉතිහාසයේ ඉතා වැදගත් පිටුවක් පෙරලීමට සමත් වූ මෙහෙයුම් පද්ධතියකි.

Microsoft Windows කථාන්තරය.

අපි නැවතත් 1964 තෙක් පිටුපසට යමු. එකල්හි, පරිගණකයක් භාවිතා කිරීම ඉතා සංකීර්ණ කටයුත්තක්ව පැවතුණි. අතිශයින් සංකීර්ණ වූ Command Line Interface එකක් සහිත වූ එකල පරිගණක ක්‍රියා කරවීම වචනයෙන් විස්තර කළ නොහැකි තරම් සංකීර්ණ වූ ක්‍රියාවක් විය. එයට පිළියමක් ලෙස John G. Kemeny හා Thomas E. Kurtz නම් ගණිතඥ්ඥයින් විසින් BASIC පරිගණක භාෂාව කේතනය කරන ලදි. මෙමඟින් එකල minicomputers පරිගණක භාවිතය පහසු කිරීමට සමත් විය.

BASIC functionality
පසුව කරළියට පැමිණි  MITS Altair 8800 යන microcomputer වර්ගයේ පරිගණක වලටත් BASIC වැඩසටහන ඇතුළත් කිරීම සඳහා BASIC interpreter මෘදුකාංගයක් ලොව සුපතළ Bill Gates සහ Paul Allen විසින් ලියන ලදි.

1974 දී පමණ Intel 8080/85  යොදාගත් පරිගණක වලට Digital Research ආයතනය විසින් CP/M ලෙස හැඳින්වූ මෙහෙයුම් පද්ධතියක් නිපදවා තිබුණි. මෙම සමාඟමේ ප්‍රධානියා වූයේ Gary Kildall ය. මෙම CP/M නොහොත් Control Program for Microprocessors මෙහෙයුම් පද්ධතිය එකල අතිශය ජනප්‍රිය විය.

එමෙන්ම Seattle Computer Products ආයතනය විසින් ද 1980 දී පමණ QDOS (Quick and Dirty Operating System) නමින් මෙහෙයුම් පද්ධතියක් දියුණු කරන ලදි. (පසුව 86-DOS) එකල සහ පසුව DOS යන යෙදුම මුල් කර බොහෝ මෙහෙයුම් පද්ධති ප්‍රමාණයක් එළිදැක්විණි.

86 DOS by Seattle Computer Products
1980 මුල් භාගයේදී IBM ආයතනය මඟින් IBM PC පරිගණකය නිපදවා එයට මෘදුකාංග සොයා ගැනීමට උත්සාහ දරමින් තිබුණි. එකල Bill Gates විසින් ඉහත කී පරිදි නිපදවා තිබූ BASIC Interpreter මෘදුකාංගය IBM ආයතනය විසින් ලබා ගැනීම සඳහා Bill Gates හමු විය. ඒ වන විට IBM ආයතනය තමන්ගේ පරිගණකය සඳහා මෙහෙයුම් පද්ධතියක් සොයාගෙන තිබුණේ නැත. Bill Gates හමු වූ IBM නියෝජිතයින් ඔහුගෙන් BASIC Interpreter මෘදුකාංගය මෙන්ම තම නව පරිගණකය සඳහා මෙහෙයුම් පද්ධතියක්ද ලබා දෙන ලෙස ඉල්ලුම් කළේය. නමුත් ඒ වන විට Bill Gates ට සන්තකයේ මෙහෙයුම් පද්ධතියක් තිබුණෙ නැත.

Bill Gates විසින් IBM නියෝජිතයින් හට පැවසූවේ ඔහු සතුව මෙහෙයුම් පද්ධතියක් නැති බවත්, ඒ සඳහා එකල අතිශය ජනප්‍රිය වී තිබූ Kildall සතු Digital Research ආයතනය සමඟ සාකච්ඡා කර ඔවුන්ගෙන් මෙහෙයුම් පද්ධතියක් ලබාගන්නා ලෙසත් ය. IBM ආයතනය Kildall සමඟ කළ සාකච්ඡා අසාර්ථක වූයේ නොසිතූ ලෙසය. එමෙන්ම එය පරිගණක ඉතිහාසයේ වූ විශාලතම වැරැද්ද ලෙස දැක්විය හැක. (Kildall ගේ ගොන්කම) Kildall විසින් IBM ආයතනයට මෙහෙයුම් පද්ධතියක් ලබාදීම ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදි.

සාකච්ඡා අසාර්ථක වූ තැන IBM ආයතනය නැවතත් සොයා පැමිණියේ Bill Gates ව ය. සිදු වූ අවාසනාවන්ත සිදුවීම ඔහුට සැළ කළ විට Bill Gates මෙම උභතෝකෝටික ප්‍රශ්ණයට විසඳුමක් සෙවීය. විසඳුම ලෙස Gates හට Seattle Computer Products ආයතනයේ DOS මෙහෙයුම් පද්ධතිය පෙනුණි. ඔහු වහාම එය Seattle Computer Products ආයතනයෙන් $50,000 ක් ගෙවා මිළදීගත්තේය. එම DOS මෙහෙයුම් පද්ධතිය සහ BASIC Interpreter දෙක එකතුවෙන් සැදෙන පැකේජය Gates විසින් IBM ආයතනයට ලබා දුන් අතර IBM ආයතනය විසින් එය පිළිගන්නා ලදි. එමෙන්ම IBM ආයතනය විසින් ඉල්ලුම් කළ යම් යම් වෙනස්කම් සිදු කිරීමට Gates විසින් DOS නිර්මාණය කළ Tim Paterson තමන් යටතට බඳවා ගන්නා ලදි. පසුව DOS යන්න MS-DOS නොහොත් Microsoft DOS ලෙස නම් විය. එසේම එම පැකේජය සහිත IBM PC පරිගණකය වෙළඳපල සැනෙකින් ආක්‍රමණය කළේය. (Kildall ට තරු පෙනෙන්නට ඇත.)

IBM PC, Running MS-DOS
Doug Engelbart විසින් සොයාගත් GUI අතුරු මුහුණත් ක්‍රමය මුලින්ම Macintosh පරිගණකයට Steve Jobs විසින් ඇතුළත් කළ අතර Macintosh පරිගණකය එයින් අත් කරගත් සාර්ථකත්වය දැක Microsoft ආයතනය විසින් GUI Based මෙහෙයුම් පද්ධතියක් ලෙස Microsoft Windows හඳුන්වා දෙන ලදි. මුල් කාලයේ මෙය සම්පූර්ණයෙන්ම ධාවනය වූයේ DOS මතය. පසු කලෙක එය වෙනස් විය. ඉන් පසු Windows 10 දක්වා ගමන් මඟ ගැන ඔබට අමුතුවෙන් විස්තර කිරීමට මම උත්සාහ නොකරමි.

MS Windows 1.01

Modern Windows 10 Interface

Linux කථාන්තරය


මෙම ලිපියේ කියැවුණු UNIX මෙහෙයුම් පද්ධතිය කරා නැවතත් යමු. UNIX යනු අතිශයින් වානිජකරණයට ලක්වූ මෙහෙයුම් පද්ධතියක් වෙත්දී, එම මෙහෙයුම් පද්ධතිය අනුසාරයෙන් MINIX ලෙස, UNIX හිම කුඩා කළ සංස්කරණයක් එළි දැක්වීමට 1987 දී Andrew S. Tanenbaum සමත් විය. එනම්, එහි POSIX standard එක යටතේ ලියන ලද මෘදුකාංග ක්‍රියා කළ හැකි විය. අනෙක් සියළු මෙහෙයුම් පද්ධති වලිට වඩා මෙහි වූ වෙනස වූයේ මෙය නොමිලේ ලබා දීමයි. අධ්‍යාපනික කටයුතු සඳහා MINIX ශිෂ්‍යයන් ට ලබා දුනි. එම ප්‍රයත්නය Linux හි ඇරඹුමට හේතු විය.

MINIX ආභාෂය අනුව යමින් 1991 දී Linus Torvalds විසින් තම පෞද්ගලික පරිගණකයේ ක්‍රියා කරවීම සඳහා  Linux කර්නලය ලියන ලදි. එමෙන්ම මෙම කර්නලය ඉතා විශාල පරිගණක architectures ප්‍රමාණයකට සහයෝගය දැක්වීය. නොමිලේ බෙදා දුන් මෙම කර්නලය ලොව වටා මෘදුකාංග නිර්මාණ ශිල්පීන්ගේ අවධානය පැහැර ගන්නා ලදි. ලොව වටා එම මෘදුකාංග ශිල්පීන් අතින් මෙම කර්නලය මෙන්ම Linux මෙහෙයුම් පද්ධතිය වැඩි දියුණු විය. අදටත් Linux යනු ලොව අතිශය බහුතර server වැනි බල සම්පන්න පරිගණක ක්‍රියාත්මක කරවන මෙහෙයුම් පද්ධතියකි. එමෙන්ම අදටත්, මේ මොහොතේත් ලොව වටා මෘදුකාංග නිර්මාණ ශිල්පීන් අතින් Linux කර්නලය මෙන්ම Linux පාදක බොහෝ මෙහෙයුම් පද්ධති නොමිලයේම වැඩි දියුණු වේ.

Linux Kernel 3.0 Booting
KDE Neon Customized Desktop. (Linux Based)

***

දීර්ඝ ලිපියක අවසානය සනිටුහන් කරමින්, සමුගෙන යන්නේ ඉදිරියේ දිනයක Apple පරිගණක පිළිබඳ ඉතිහාසය ගැනත් සාකච්ඡා කරන බලාපොරොත්තුව සමඟය. එමෙන්ම, ඉහත කරුණු වල දෝෂ, නිවැරැදි කිරීම්, එකතු කිරීම් වෙතොත් පහළින් කමෙන්ටුවක් දැමීමට තරම් කාරුණික වන ලෙසත්, ඔබගේ අදහස ඵල කරන ලෙසත් ඉල්ලා සිටිමි.

Share:

Monday, December 17, 2018

ඉදිරියේදී ලංකාවට ආහාර අර්බුදයක් ඒවිද?



මෙම ලිපිය ශ්‍රී ලංකාවට මෙන්ම ලෝකයටම බලපා ඇති පලිබෝධක තර්ජනයක් පිළිබඳවය. Fall Armyworm ලෙස ඉංග්‍රීසි බසින් හැඳින් වෙන සත්වයාගේ කීට අවස්ථාව, එනම් පණු/දළඹු අවස්ථාවේදී ශ්‍රී ලාංකික ගොවීන්ගේ භෝග වලට කරන දැවැන්ත විනාශයක් ගැන මේ වන විට රට පුරා තොරතුරු වාර්තා වේ. මෙම සත්ත්වයා ගේ විද්‍යාත්මක නාමය වන්නේ Spodoptera Frugiperda ය. මෙම සත්ත්වයාට ශ්‍රී ලංකාවේ "සේනා දළඹුවා" ලෙස හැඳින්වේ.

මෙම සත්වයන් හට එක් රැයකදී අක්කර සිය ගණනක වගාවක් වුවද විනාශ කළ හැකි බව සඳහන් වනවා. එමෙන්ම මෙම දළඹුවා/පණුවා ගේ තර්ජනයට භෝග වර්ග 180ක් පමණ ලක් වී තිබෙනවා. එම 180 අතරට වී, බඩඉරිඟු, මුං ඇට, එළවළු සහ පළතුරු වර්ග රැසක් අයත් වෙනවා.

මෙම දළඹුවා මුලින්ම හමුවී ඇත්තේ ඇමරිකාවෙන්. 2016 වසරේදී මෙම දළඹුවා අප්‍රිකානු මහාද්වීපයේ රටවල් 40ක පමණ අක්කර දහස් ගණනක වගාවන් විනාශ කර දැමූ බව වාර්තා වනවා. ලෝකයේ ආහාර සුරක්ෂිතතාවයට ප්‍රබල තර්ජනයක් වූ මෙම පලිබෝධ හානිය මැඩලීම සඳහා එක්සත් ජාතීන්ගේ ආහාර වැඩසටහන සහ කෘෂිකර්ම සංවිධානය ඔවුන්ගේ අයවැයෙන් ඩොලර් මිලියන නවයක් පමණ වෙන් කර තිබෙනවා. එමෙන්ම මිලියන 12ක පමණ අරමුදල් රැස් කර තිබෙනවා.

මෙම පලිබෝධකයා ගේ හානිය මුලින්ම අපගේ අසල්වැසි රට වන ඉන්දියාවේ වාර්තා වන්නේ මෙම වසරේ (2018) අගෝස්තු මාසයේ දීය. ඒ සමඟම ශ්‍රී ලංකාවේ කෘෂිකර්ම දෙපාර්තමේන්තුව විසින් වයඹ සහ උතුරු මැද පළාත් වල ගොවීන් හට අනාගතයේ සිදු විය හැකි වගා හානියක් පිළිබඳව අනතුරු ඇඟවීම් නිකුත් කරනු ලැබුවා. මේ වන විට ශ්‍රී ලංකාවේ අම්පාර, අනුරාධපුර, පොලොන්නරුව, ගල්ගමුව, රාජාංගනය, තඹුත්ත සහ ගම්පොළ ප්‍රදේශ වලින් "සේනා දළඹුවා" නමැති මෙම පලිබෝධකයාගේ හානිය වාර්තා වනවා.

මෙම දළඹුවාගේ නිජබිම් ලෙස සලකන්නේ ඇමරිකානු නිවර්තන සහ අර්ධ ශුෂ්ක කලාපීය ප්‍රදේශයි. Fall Armyworm නම් මෙම පලිබෝධකයා එහිදීද සැලකිය යුතු අස්වනු හානියක් සිදුකර තිබේ. මෙම පලිබෝධකයා අප්‍රිකානු මහාද්වීපයට ව්‍යාප්ත වූ ආකාරය ගැන සඳහනක් නැතත් මොවුන් ඇමරිකාවේ සිට ගුවන් යානා සමඟ පැමිණ ඇති බව විශ්වාස කරයි. හේතු කාරණා කීපයක් නිසා මෙම පලිබෝධකයා වඳ කර දැමීම කළ නොහැක්කක් බවට පත්ව තිබෙනවා.

සේනා දළඹුවා නම් මෙම පලිබෝධකයා බඩඉරිඟු භෝගයට වැඩි කැමැත්තක් දක්වන අතර තවත් බොහෝ භෝග වර්ගද මෙම සත්ත්වයාගේ කීට අවස්ථාවේදී ආහාරයට ගන්නා බව දැක්වෙනවා. පිළා අවස්ථාවට පත් වීමට පෙර, සාමාන්‍ය පණුවන් හා දළඹුවන් මෙන් මෙම පණුවාත් විශාල වශයෙන් ආහාර පරිභෝජනය කරනවා. එම ආහාර වලට බොහෝවිට අයත් වන්නේ බඩඉරිඟු ශාකයේ පත්‍ර සහ නොයෙක් භෝග වර්ග වල පත්‍ර සහ ලපටි දඬු ආදියයි. එමෙන්ම, වායු ධාරා වල උපකාරයද සහිතව මෙම සත්ත්වයාගේ සලබ අවස්ථාවේදී, එක් රැයකට කිලෝමීටර් 100ක් පමණ පියඹා යාමට හැකි බව දැක්වෙනවා. එමෙන්ම මෙම දළඹුවා හට විවිධ කාලගුණ සහ දේශගුණික තත්ව වලට අනුවර්තනය වීමට හැකි බව සඳහන්. සීග්‍රයෙන් බෝ වන මෙම සත්ත්වයා හට ශක්තිමත් ප්‍රතිශක්තිකරණ පද්ධතියක්ද පිහිටා තිබෙනවා.

මෙම දළඹුවා කීට අවස්ථාවේදී හඳුනා ගත හැකි ලක්ෂණ ලෙස හිසේ ඇති යටිකුරු වූ Y අකුර හැඩති සලකුණත්, පසුපස කෙළවර කොටු හැඩයක් එන ලෙසට සටහන් වූ තිත් හතරක් දැක්විය හැකියි. ආහාර පරිභෝජනය අනුව මොවුන්ගේ ජීවන චක්‍රය දින 20 සිට දින 40 දක්වා වනවා. සලබ අවස්ථාවේදී මෙම සත්ත්වයා නිශාචර ලෙස සැරිසරනවා.

මර්දනය

ගන්නොරුව කෘෂිකර්ම දෙපාර්තමේන්තුවේ, පලිබෝධක කළමනාකරණ අංශයේ අතිරේක අධ්‍යක්ෂිකා ආචාර්ය දයානි පෙරේරා පවසන පරිදි Fall Armyworm නොහොත් සේනා දළඹුවා හට කෘමිනාශක සඳහාද ඔරොත්තු දිය හැකිය. මෙම පලිබෝධකයා වඳ කර දැමීම ගොවීන් හට ඉතාමත් දුෂ්කර වී තිබෙනවා. බඩඉරිඟු වැනි ශාක වල පත්‍ර ආහාරයට ගැනීමෙන් පසු මොවුන් ශාකයේ කඳ ප්‍රදේශයේ සැඟවී සිටින බැවින් ඔවුන්ට පලිබෝධ නාශක යෙදීමද ගැටළුවක් වී තිබෙනවා. මෙම දළඹුවා මැඩලීම සඳහා ස්ථිර විසඳුමක් අදාළ ආයතන මඟින් සොයාගන්නා තුරු, ක්ෂේත්‍රයේ සිටින කීටයන් අල්ලා ඉවත් කිරීම සිදු කරන ලෙසයි උපදෙස් දී තිබෙන්නේ. නමුත් බඩඉරිඟු වගාබිම් අක්කර 4ක් 5ක් හෝ ඊටත් විශාල ලෙස තිබෙන බැවින් ප්‍රායෝගිකව එම කාර්ය සිදු කිරීම අතිශයින් දුෂ්කර කාර්යයක් වී තිබෙනවා.

එසේත් නැතිනම් Spodoptera කුලයට අයත් පලිබෝධකයන් සඳහා යොදාගත හැකි ආකාරයේ කෘමිනාශක වර්ග යෙදීමද විසඳුමක් ලෙස දැක්වෙනවා. කෘෂිකර්ම දෙපාර්තමේන්තුව විසින් මේ වන විට රට පුරා ගොවීන් දැණුවත් කිරීමේ වැඩසහන් ක්‍රියාත්මක කර ඇති අතර ලොව පුරා විද්‍යාඥයන් මෙම පලිබෝධ උවදුර මැඩලීම සඳහා පරීක්ෂණ පවත්වමින් සිටිනවා.

මේ වන විට මෙම පලිබෝධක තර්ජනයට මුහුණපා ඇති රටවල මේ උවදුරෙන් වැළකීමේ විවිධ ව්‍යාපෘති ක්‍රියාත්මක වෙමින් පවතිනවා. ඒවා අතර ප්‍රධාන වශයෙන් පෙර සූදානම් කිරීමේ දැනුවත් කිරීම්, තොරතුරු සන්නිවේදන කිරීම් සහ අතිශය ප්‍රබල රසායන ද්‍රව්‍ය භාවිතය සීමා කිරීම, සහ ජෛවීය ක්‍රම මඟින් මෙම පලිබෝධකයින් මර්දනය  කිරීම ප්‍රචලිත කිරීමද අයත්. මෙම ව්‍යාපෘති මඟින් සමාජ ආර්ථික හානි මෙන්ම වගා හානි අවම කරගැනීම කෙරෙහි අවධානය යොමු කර තිබෙනවා.

මෙම Fall Armyworm නමැති පලිබෝධකයාගේ ගහණයේ වැඩි වීමත් සමඟ කෘෂිකර්ම දෙපාර්තමේන්තුව අනුගමනය කරනු ලබන්නේ Integrated Pest Management නොහොත් සමෝධානික පලිබෝධ පාලන ක්‍රමවේදය, තාක්ෂණික සහය මඟින් පලිබෝධකයා පාලනය, පූර්ව සූදානම වැඩි කිරීම, සන්නිවේදනය සහ ඒකරාශි වීම සහ ශක්‍යතාව ගොඩනැගීම ආදියයි. පලිබෝධ කළමනාකරණ අංශය විසින් කුඩා පරිමාණ ගොවියන් හට මෙම උවදුර හා ගැටීමට උපකාර වන බව සඳහන්.

පසු සටහන

වෙළඳපලේ මෙම දළඹුවා මර්දනයට ජනප්‍රිය වී ඇති "කොරජන්" (Coregen) නොහොත් Chlorantraniliprole රසායනික ද්‍රව්‍ය අඩංගු කෘමිනාශක වලටද මොවුන්ගේ යම් ඔරොත්තු දීමක් දක්නට ලැබෙනවා. ගොවීන් පවසන ආකාරයට මෝටීන් දියර ස්ප්‍රේ කිරීම, මැලතියන් යෙදීම මඟින් යම් පාලනයක් සිදුකළ හැකිය. නමුත් විශාල ප්‍රදේශයක පැතිරී ඇති බඩඉරිඟු වැනි වගාවන් සඳහා මෙම පලිබෝධ නාශක යෙදීමේදී විශාල ලෙස ප්‍රායෝගික ගැටළු වලට මුහුණ දීමට සිදුව තිබෙනවා.

බොහොමයක් ඌව සහ නැගෙනහිර පළාත්වල ගොවීන් තමන්ගේ වගාබිම් බේරා ගැනීමට කළ දැඩි පරිශ්‍රමයෙන් පසුව තමන්ගේ වගාබිම් අත් හැර දැමීමට පෙළඹී තිබෙනවා. එමෙන්ම බොහෝ ගොවීන් විකල්ප භෝග සඳහා යොමු වීමට උත්සාහ දරමින් සිටිනවා. නමුත් මෙම දළඹුවාගෙන් වන හානිය ලංකාවේ ගොවීන් වගා කරන සියළුම භෝග වර්ග වලටම පාහේ පොදු බැවින් විකල්ප භෝගයක් තෝරා ගැනීමද අතිශය දුෂ්කර කාර්යයක් වී තිබේ. ලංකාවේ බොහෝ පළාත් වල සිදු කරන පරිදි වෙළෙන්දන්ගෙන් ණය ලබාගෙන, වියහියදම් කර බොහෝ අසීරුවෙන් බිම් සකස් කර, බීජ මිළදීගෙන, ඒවා සිටුවා ගැනීමෙන් පසු සිදුවන මෙම හානිය ජන ජීවිතයට විශාල තර්ජනයක් වී තිබෙනවා. එමෙන්ම මෙම පලිබෝධකයා වඳ කර දැමීමට උත්සාහ කරමින් කෘමිනාශක ඉසිමින් සිටි ගොවියෙක් මරණයට පත් වීමක්ද අම්පාර දිස්ත්‍රික්කයෙන් වාර්තා වනවා. මේ වන තෙක්ම මෙම උවදුර සඳහා නිශ්චිත පිළියමක් ගැන තොරතුරක් නොමැති වීමෙන් ගොවියන්ද විවිධ පලිබෝධ නාශක වර්ග අත්හදාබලමින් පවතිනවා.

1920 ගොවි උපකාරක සේවාවට ඇමතීමේදී අපහට ලැබුණු පිළිතුර වූයේ Coregen නමැති කෘමිනාශකය භාවිතා කරන ලෙසයි. නමුත් එය එතරම් සාර්ථක නොමැති බව අප සඳහන් කළ පසු පැවසූයේ ඉරිඟු පැළයෙන් පැළය පරීක්ෂා කර පලිබෝධකයා විනාශ කිරීම වඩා සුදුසු බවයි. නමුත් බඩඉරිඟු අක්කර 4ක්, 5ක් වගා කරන ගොවීන් හට එය ඉතාමත් අසීරුය. ගොයම් වගාව සඳහා එය කිසිසේත් කළ නොහැකි දෙයකි.

රාත්‍රි කාලයේ වගාවන් මධ්‍යයේ ලාම්පු දල්වා, ඒ ආසන්නයේ ජල බඳුන් තබා අදාළ පලිබෝධකයා සලබ අවස්ථාවේ විනාශ කිරීමත් නැගෙනහිර සහ ඌව පළාත් වල ගොවියන් අත්හදාබලමින් සිටී. කෙසේ නමුත් මෙතෙක් කිසිම සාර්ථක පිළියමක් පෙනන තෙක් මානයක නැත.

දැනට මේ ගැන ලාංකීය ජනතාවට වැටහීමක් නැතත් ඉදිරියේදී සිදුවිය හැකි ආහාර අර්බුදයක් ගැන සැක පහළ වී තිබෙනවා. මේ ලිපිය ලියන මා ද ප්‍රායෝගිකව මෙම හානිය දෑසින් දැක ඇති බැවින් මෙහි ඇති බරපතළ ස්වභාවය ගැන අවබෝධයක් ලබාගත හැකි වුණා. මේ වන තෙක්ම කිසිම පිළියමක් නොමැතිව අසරණව සිටින ගොවියන්ද මුණගැසී තිබෙනවා. කෘෂිකර්ම දෙපාර්තමේන්තුව මඟින් කළ දැනුවත් කිරීම් නිසි ලෙස සිදුවී නොමැති බව ගොවියන් සමඟ කළ සාකච්ඡා මඟින් මා හට පෙනුණා. මේ ගැන අදාළ දැණුවත් කිරීම් සහ පරීක්ෂණ ඉක්මනින්ම සිදු නොවුණහොත්, අනාගතයේ විශාල ආහාර අර්බුදයකට මුහුණ දීමට අපට සිදුවනු ඇති.

- Sunday Observer පුවත්පතේ මන්දිරා විජේරත්න විසින් ලියූ ලිපියක් සහ මාගේ ප්‍රායෝගික නිරීක්ෂණ ඇසුරින් සකස් කළෙමි.
Share:

Wednesday, December 5, 2018

Online Privacy නොහොත් අන්තර්ජාල පෞද්ගලිකත්වය

ඔයා ඔයාගේ පෞද්ගලිකත්වය ගැන කොච්චර සැලකිලිමත් ද?

අපි මෙහෙම පටන්ගනිමු. ඔයාට තැපෑලෙන් ලියුමක් ලැබුණා කියලා හිතමු. ඔයාගෙ අතට ලියුම ලැබෙනකොට ඔයා දකිනවා ඒ ලියුමේ අලවපු තැන් ඔයාට කලින් කවුරු හරි කඩලා කියවලා කියලා. පැහැදිලිවම ලියුම වෙන කෙනෙක් කඩලා ඔයාට කලින් කියවලා කියලා ඔයාට දැනගන්න ලැබෙනවා. ඔයා මොකක්ද හිතන්නෙ එතකොට? සතුටක් දැනේවිද?

"අනේ මට ආපු ලියුම වෙන එකෙක් මට හොරෙන් කඩලා කියවලා අනේ ෂෝයි."

කියලා හිතනවද? ලියුමෙ අන්තර්ගතය මොකක් වුණත්, ඒක කවුරු හරි කියවලා කියලා දැනගත්තම සතුටක් එනවද? හරි අපි හිතමුකො ඒක වෙන කෙනෙක් කියෙව්වට කමක් නැති නොවැදගත් ලියුමක් කියලා. ඒත් ඔයාට ලැබෙන ඊළඟ ලියුම බොහොම රහසිගත එකක් වුණොත්? ක්‍රෙඩිට් කාඩ් පින් එකක් එවපු ලියුමක් වුණොත්? එකපාරක් වුණ දේ ආයෙත් වෙන්න බැරි නැහැ නේද?

ඒ වගේ දෙයක් වුණොත් ඔයා කලබල වෙලා තැපැල් කන්තෝරුවට පැමිණිලි කරන්න වුණත් පෙළඹෙන්න පුළුවන්. මේ භෞතික ලෝකයේ වෙන ඒ වගේ දේවල් ගැන ඔයා ගොඩක් සංවේදී නේද? ඒත් ඩිජිටල් ලෝකෙ දිහාවට ආවොත්? ඔයාගෙ ඊමේල් එකක් ඔයාට හොරෙන් කවුරු හරි කියවලා නම්...? භෞතික ලෝකයේ වගේ ඔයාට විද්‍යුත් ලිපියක් කඩපු තැනක් හොයාගන්න බැහැ නේ නේද?

ඒත් ඔයා මෙන්න මේක දැනගන්න, ඔයා පාවිච්චි කරන්නෙ ගූගල්, මයික්‍රෝසොෆ්ට්, යාහූ වගේ ඊමේල් අකවුන්ට් එකක් නම්, ඔයාගෙ විද්‍යුත් ලියුම නොහොත් ඊමේල් එක, ඔයා කියවන්න කලින් සෑහෙන දෙනෙක් කියවලා තියෙන්න පුළුවන්.

මම එහෙම කිව්වම ඔයා විශ්වාස කරන්නෙ නැහැ නේද? හොඳයි එහෙනම් මම ඔයාට මේ පෝස්ට් එකේ අන්තිමට දෙන YouTube චැනල් එක බලන්න. නැත්නම් පොඩි Research එකක් ඔයාම කරලා බලන්න. 

හොඳයි, මේකෙන් ඔයා තේරුම්ගත්තෙ මොකක්ද? අනිවාර්යයෙන්ම ඔයාගෙ ඉමේල් ගිණුම් තියෙන්නේ අනුන්ගේ පරීක්ෂාව යටතේ. අදාළ ඊමේල් සේවා සපයන ආයතන විසින්ම විවිධ වූ කාරණා මත ඔයාගෙ ඊමේල් කියවනවා. ඉන් ප්‍රධානම එකක් තමයි වෙළෙඳ දැන්වීම් පෙන්වීම සඳහා අවශ්‍ය දත්ත රැස් කිරීම. ඔයා හිතන්නෙ නැති වුණත්, ඔයාගෙ ඊමේල් වල තියෙන දත්ත වලට ඉතා විශාල වටිනාකමක් තියෙනවා.

උදාහරණයක් හැටියට, ඔයා ඔයාගෙ යාළුවෙක් එක්ක අලුත් කැමරාවක් ගැන කතා බහ කරලා ඊමේල් සංවාදයක් කළා කියලා හිතමු, ඊළඟ දවසේ ඔයාට කැමරා ගැන වෙළෙඳ දැන්වීම් දකින්න ලැබේවි. ඒ තරමටම මේ ඔත්තු බැලීම කාර්යක්ෂමයි.

අන්තර්ජාලයේ පෞද්ගලිකත්වය ගැන කියපු ගමන් කට්ටිය කතාව මඟහරිනවා. සමහර අය කියන කතාවක් තමයි

"මගේ අකවුන්ට් වල හංගන්න දෙයක් නෑ නෙ, ඔන්න ඔහෙ ඕන නම් කියවපුවාවෙ."

කියන දේ. එහෙම කියලා ඒක ගණන් නොගෙන ඉන්නවා. හරි, ඔයාට ඒක දැන් ගාණක් නැති වේවි. ඒත් ඉස්සරහට මොකක් වේවිද කියලා ඔයා දන්නවද?

මීට අවුරුදු ගාණකට කලින් මිනිස්සු බොරතෙල් හොයාගෙන, ඒවයින් ඩීසල්, පෙට්‍රල් පිරිපහදු කරගෙන වාහන වලට ගහලා වාහන ධාවනය කරවන්න ගත්තා. ගල් අඟුරු වලින් කෝච්චි ධාවනය කළා. ඒත් අද වෙනකොට මිනිස්සු තේරුම් අරන් තියෙනවා ඒ වාහන වලින් පිටවෙන දුම් නිසා කොච්චර විශාල පරිසර හානියක් වෙනවද කියන එක. ඒ කාලෙ ඒක කාටවත් ගාණක් වුණේ නෑ. ඒත් දැන්? දැන් මිනිස්සු උත්සාහ කරන්නේ පුළුවන් තරම් පරිසර හිතකාමී වාහන හදන්නයි.

මෙන්න මේ අන්තර්ජාල පෞද්ගලිකවයත් ඒ වගේ. ඔයාට තාමත් මේ ගැන ලොකු වැටහීමක් නෑ. අනාගතේ ඔයාගෙ සම්පූර්ණ මුදල් ගණුදෙනු වෙන්නේ අන්තර්ජාලය හරහා වෙද්දි, සෑම සියළු සන්නිවේදන කටයුතු අන්තර්ජාලය හරහා වෙද්දි, ඔයාට වැටහෙයි මේ අන්තර්ජාල පෞද්ගලිකවය කියන එකේ වටිනාකම. එතකොට ඔයා ගොඩක් ප්‍රමාද වෙලාත් ඉඳීවි.

අපි මේ කතා කළේ ඊමේල් ගැන. එතකොට අපිට නැතුවම බැරි ෆේස්බුක්? ඒක ගැන ඔයාලා මොනවද දන්නේ? ඔයාලා යන්තමින් හරි අහන්න ඇති, පහුගිය කාලයේදී ෆේස්බුක් ආයතනයේ හිමිකරු, මාක් සකර්බර්ග් ට චෝදනා එල්ල වුණා. ඒ චෝදනා එල්ල වුණේ ෆේස්බුක් පරිශීලකයන්ගේ දත්ත අයුතු ලෙස පරිභෝජනය කිරීම සම්බන්ධවයි. ෆේස්බුක් කියන්නෙ ලෝකයේ වැඩිම පිරිසක් භාවිතා කරන සමාජ ජාලය. ඔයාට හිතාගන්නවත් පුළුවන් ද, මේ බිලියන ගණනක සෙනඟක රුචි අරුචිකම් ගැන තියෙන දත්ත සමූහයක වටිනාකම කොච්චරද කියලා? ඔයා ලයික් කරන පෝස්ට්, පේජ්, වලින්ම ඔයා ගැන කොච්චර ලොකු අවබෝධයක් ලබාගන්න පුළුවන් ද කියලා තේරෙනවද? ඔයා නොදැනම, ඔයා ගැන ප්‍රොෆයිල් එකක් ෆේස්බුක් එකේ තියෙනවා. ඒ ඔයාගෙ ෆේස්බුක් ප්‍රොෆයිල් එක නෙවෙයි, හැංගුණ එකක්. ෂැඩෝ ප්‍රොෆයිල් කියන්නෙ අන්න ඒවාටයි. ඒ ප්‍රොෆයිල් වල තියෙන දත්ත උපයෝගී කරගෙනයි ඔයාට ෆේස්බුක් එකේ පෙන්වන වෙළෙඳ දැන්වීම් පෙන්නන්නේ.

අනික, තනි පුද්ගලයන් වශයෙන් නෙවෙයි, රටවල් වශයෙන්, ප්‍රාන්ත හෝ පළාත් වශයෙන්, දිස්ත්‍රික්ක වශයෙන් පවා මිනිස්සුන්ගේ රුචි අරුචිකම් ගැන අවබෝධයක් ලබාගන්න මේ ඔයාගෙන් ලබාගන්න දත්ත උපයෝගී කරගන්නවා.

එවැනි දත්ත වල වටිනාකම දන්නා විවිධ කූඨ වැඩපිළිවෙළවල් ඇති සංවිධාන විසින් මේ දත්ත මාක් සකර්බර්ග් ගෙන් අධික මුදල් වලට මිළදීගන්නවා කියලා ඔයාලා දන්නවද? මම මේ කරන්නෙ ඔයාලගෙ ඇස් ටිකක් පාදන එක විතරයි, මේ කතා අහලා,

"අනේ ඔව් ඉතින් නේද අපේ ඩේටා ටික තමයි ඒ විකුණන් කන්නේ, අපිට මොකෝ, කමක් නෑ නේ ඉතින්." 

කියලා හිතලා නිකන් ඉන්න නෙවෙයි, මේ ගැන හොයා බලන එක බුද්ධිමත් ජනතාව විදියට අපි හැමෝගෙම වගකීමක් සහ නොදන්නා අයට කියාදීම යුතුකමක්. ඔයා ගණන් නොගෙන ඉන්න අතරේ වෙන්නේ විශාල විනාශයක් බව හැමෝටම පසුකාලීනව තේරේවි.

අපි සාමාන්‍යයෙන් පරිගණකය හරහා අන්තර්ජාලයට පිවිසුණාම කරන්නෙ මොකක්ද? මුලින්ම ෆේස්බුක් එක ඕපන් කරගෙන නොටිෆිකේෂන්ස් බලනවා. ඊට පස්සෙ ඒ ටැබ් එක ඕපන් එකේ තියාගෙන අලුත් ටැබ් අරන් වෙන වෙන අපිට අවශ්‍ය අඩවි වලට පිවිසෙනවා. ඔයා දන්නවද දන්නෑ, ෆේස්බුක් එකට ඔයා පිවිසෙන අඩවි ඔක්කොම පේනවා. ඔයා මුලින් විවෘත කරපු ටැබ් එකේ ඉන්න ෆේස්බුක් හොරා ඔයා පිවිසෙන අඩවි ගැන ලයිස්තුවක් පවා රැස් කරගන්නවා. ෆේස්බුක් කියන්නෙ අන්න ඒ වගේ ඔයා ගැන ඔත්තු බලන කෙනෙක්.

ඒ විතරක් නෙවෙයි, ඔයා ෆෝන් එකට දාගෙන ඉන්න ෆේස්බුක් ඇප් එකෙන් ඔයා ඔයාගෙ ෆෝන් එකේ ඉන්ස්ටෝල් කරන් ඉන්න ඇප්ස් වල ලයිස්තුවක් පවා අරගන්නවා. ඔයාට හොරෙන් ඔයාගෙ ඡායාරූප, ඔයා කතා කරන දේවල් පවා ලබාගැනීමේ හැකියාව මේ ෆේස්බුක් ඇප් එකට තියෙනවා. ඒ විතරක්ද? නැහැ. ඔයා යන එන තැන්, ඔයාගෙ ෆෝන් එකේ සේව් කරන් ඉන්න දුරකථන අංක, කැලෙන්ඩර් එකේ ඔයා දාන් ඉන්න ඉවෙන්ට්ස්, රිමයින්ඩර්ස් පවා ඔයාටත් හොරෙන් කියවීමේ හැකියාව ෆේස්බුක් ඇප් එකට තියෙනවා.

මේ කිව්වේ ෆේස්බුක් ගැන. එතකොට ඉන්ස්ටග්‍රෑම් එකත් අයිති ෆේස්බුක් සමාඟමට බව ඔයා දන්නවද? ඒකෙනුත් ඔය ෆේස්බුක් එකෙන්ම කරන ඔත්තු බැලීම් ටික කරනවා. එතකොට ඔයාලට නැතුවම බැරි WhatsApp අයිති කාටද? මාක් සකර්බර්ග් ට! ෆේස්බුක් එකේ අයිතිකාරයා වුණ මාක් සකර්බර්ග් ට. ලෝකේ ලොකුම දුරකථන නාමාවලිය මාක් ගෙ අතට ගත්තේ ආසාවට කියලද ඔයා හිතන්නේ? වට්ස්ඇප් කියන්නෙ විශාල දුරකථන නාමාවලියක්. ඔයා කියයි, වට්ස්ඇප් අවුලක් නෑ ඒකෙ End to End encryption තියෙනවා අපි බය නෑ, අපේ මැසේජ් කන්ටෙන්ට් කියවන්න කාටවත් බෑ කියලා. ඒත් ඒක ඇත්තද?

අපි හිතමු, හරි. වට්ස්ඇප් වල End to End encryption තියෙන නිසා අපේ මැසේජ් වල කන්ටෙන්ට් එක කාටවත් බලන්න බැහැ. ඒත් අහවල් වෙලාවෙ අහවල් කෙනා එක්ක මැසේජ් කළ බව වට්ස්ඇප් එකෙන් දැනගන්න එක වළක්වන්න ඔයාට පුළුවන් ද?

ඒ විතරක්ද? අහවල් කෙනා එක්ක මෙච්චර වෙලාවක් මැසේජ් කළ බව, මෙච්චර ප්‍රමාණයක් පණිවිඩ යැවූ බව, එතනින් ටෙක්ස් මැසේජ් කොච්චරක් යැව්වද, මීඩියා අඩංගු මැසේජ් කොච්චර යැව්වද? කොච්චර වෙලාවක් ඔයා ඔන්ලයින් හිටියද? කියන දත්ත ඔක්කොම වට්ස්ඇප් සමාඟම සතුයි. මේ ටිකක් විතරයි.

මේ දත්ත වලට අපි කියනවා මෙටා ඩේටා (Meta Data) කියලා. මේ මෙටා ඩේටා වල වටිනාකමත් සෑහෙන්න වැඩියි. මේ දත්ත යොදාගෙනත් ඔයා කරන කියන දේවල්, ඔයාගෙ දින චර්යාව ගැන ලොකු අවබෝධයක් ගන්න පුළුවන් බව අමතක කරන්න එපා. උදාහරණයක් විදියට ඔයා වැඩි වශයෙන් ඔන්ලයින් ඉන්නේ රාත්‍රි කාලයට සහ සති අන්තයේ වීම නිසා කාටහරි පහසුවෙන් නිගමනය කරන්න පුළුවන් ඔයා යම් ආයතනයක සේවය කරන හෝ අධ්‍යාපනය ලබන කෙනෙක් කියලා. මේ බොහොම සරල උදාහරණයක්, මෙහෙම නෙවෙයි, ඔයා ඔන්ලයින් ඉඳීමේ කාල ප්‍රාන්තර, මැසේජ් කරන ප්‍රමාණ, මැසේජ් කරන පිරිස වගේ කරුණු යොදාගෙන බොහොම සංකීර්ණ විදියේ තොරතුරු ගොඩක් ඔයා ගැන රැස් කරන්න පුළුවන්. ඒ ගැන ඔයා මීට කලින් හිතුවද?

තවත් අපි කතා කරමු, ඔයා දැන් භාවිතා කරන මේ දුරකථනය ගැන. ඔයා ඇන්ඩ්‍රොයිඩ් ස්මාට්ෆෝන් එකක් භාවිතා කරන කෙනෙක් නම්, ඔයා ඕක කඩෙන් මිළදීගන්නකොටම ඕකෙ තිබුණ ඇප්ස් මතකද? ප්ලේ ස්ටෝ එක, Chrome බ්‍රවුසර් එක ආදී ඇප්ස් රොත්තක් ගැන මතකද? ඒ ඇප්ස් අයින් කරන්නත් බැරි බව ඔයා දැක්කද? ඩිසේබල් කියලා ඔප්ෂන් එකක් තිබුණත් අපි කීයෙන් කී දෙනාද ඕවා ඩිසේබල් කරන්නෙ? සමහර ඇප්ස් ඩිසේබල් කරන්න වත් බැරි බව ඔයා පරීක්ෂාවෙන් බැලුවා නම් දකින්න ඇති. මේවායින් සමහරක් දුරකථනයේ ක්‍රියාකාරිත්වයට අවශ්‍ය සිස්ටම් ඇප්ස්. ඒත් සමහර ඒවා ගූගල් සමාඟම විසින් ඔයාට බලෙන් පටවලා එවපු ඒවා. ඒ ඇයි? ලාභ උපයන්නයි.

ඔයා, පහුගිය කාලේ තාක්ෂණික පුවත් ගැන විමසිල්ලෙන් හිටිය කෙනෙක්නම් දකින්න ඇති, ගූගල් සමාඟමට විරුද්ධව කේස් ගොඩක් ඇදුණා. ගූගල් සමාඟම විසින් විශාල දඩ මුදලක් ගෙව්වා. ඒ ඇයි? ඔයාලා හොයා බැලුවද?

ගූගල් සමාඟම තමයි Android මෙහෙයුම් පද්ධතිය දියුණු කරන්නේ. Android මෙහෙයුම් පද්ධතිය කාටත් නොමිලේ ලබාගන්න පුළුවන්. එහෙම කාටත් නොමිලේ දෙන්නේ Google සමාඟම අපිට හරි ආදරේ නිසා නම් නෙවෙයි Android කියන්නෙ සල්ලි උල්පතක් නිසා.

ලෝකේ තියෙන Android දුරකථන වලින් ඉතාම ස්වල්පයක් ඇරෙන්න හැම එකේම Google Play Store එක අන්තර්ගතයි. ඒ කියන්නෙ අපිට නොපෙනෙන හොර ඇප් එක වෙන Google Play Services කියන ඇප් එකත් අන්තර්ගතයි. මේ දෙකම System ඇප්ස්. අයින් කරන්න බැහැ. අයින් කරන්නෙත් නෑ අපි. මොකද අයින් කළොත්...! ෆෝන් එකට ඇප්ස් ගන්න බෑ. ගොඩක් ඇප්ස් වැඩ නෑ. හෙන ජල්බරි ගොඩයි. ඉතින් අපි ඔය ඇප්ස් තියෙන්න හරිනවා. Google Play Services කියන්නෙ ඔයා සරම අස්සෙ දාන් ඉන්න නයි පැටියෙක් වගේ එකෙක්. මේකා පේන්නෙත් නෑ පිටට. ෆෝන් එකේ ඇප්ස් ලයිස්තුව බලද්දි නම් පේන්න තියෙනවා Google Play Services කියලා එකක්, හැබැයි මෙනු එකේ එහෙම එකක් නෑ. Play Store විතරයි පේන්න තියෙන්නෙ.

මෙන්න මේ Play Services ඇප් එකෙන් ඔයාගෙ ෆෝන් එකේ ඕනම රහසිගත දෙයක් පන්නගන්න පුළුවන්. මේ හොරාට යන්න බැරි තැනක් නෑ. කරන්න බැරි වැඩක් නෑ.

ඔයාගෙ ෆෝන් එකේ අයිතිකාරයා ඔයා කියලා මහා ලොකුවට හිතන් හිටියට, ඔයාගෙ ෆෝන් එකේ අයිතිකාරයා ඔයා නෙවෙයි. මොකද ඔයාගෙ ෆෝන් එක තියෙන්නෙ ඔයාට ඕන හැටියට නෙවෙයි, කොහෙවත් ඉන්න සමාඟමකට ඕන හැටියටයි.

දැන් Apple පාරිභෝගිකයෝ සතුටු වෙනවා ඇති, Android වල තමයි ඔය අවුල්, අපිට ඔව්වා අවුල් නෑ කියලා. ඒක බොහොම වැරදි නිගමනයක්. Apple දුරකථන වල තියෙන්නේ ඒ උපාංග වෙනුවෙන්ම හැදුව Closed Code OS එකක්. අඩුමගානෙ Android කියන්නෙ Open Source එකක්. අපිට ඕන්නම් Android OS එක අරගෙන අපිට ඕන විදියට හදාගන්න හරි පුළුවන්. ඒත් Apple iOS? ඒක අස්සෙ හැංගුණ මකරු කොච්චර ඉන්නවද වත් කියලා අපි දන්නෙත් නෑ. දැනගන්න වෙන්නෙත් නෑ. ඒ නිසා අනවශ්‍ය ලෙස උඩ යාමෙන් වළකින්න.

හිතලා බලලා කටයුතු කරන, යමක් කමක් තේරුම්ගන්න බුද්ධියක් ඇති කෙනෙක්ට දැන් ඔයාට මේ එල්ල වෙලා තියෙන තර්ජනයේ ස්වරූපය ටිකක් හරි පැහැදිලි ඇති.

ඔයා ගැන හැම දේම ඔයාටත් වඩා හොඳට දන්නෙ, ඔයාගෙ පෙම්වතී/පෙම්වතා නෙවෙයි! හදා වඩා ගත්ත දෙමාපියොත් නෙවෙයි!! කොහෙවත් ඉන්න අන්තර්ජාල සේවා සපයන සමාගම් ටිකක්. ඔයා ඒකට කැමතිද? ආසද? මං දන්නෑ ඔයාගෙ මතය ගැන නම්. හැබැයි මට නම් ඕන නෑ මගේ ගැන කිසි දෙයක් මේ මොකාවත් දැනගන්නවට. ඒ මම හොරෙක් නිසා නෙවෙයි, මං ගැන ඔත්තු බල බල මගේ පස්සෙන් එන එකෙක් ඉන්නවා කියලා හිතෙනකොටත් මට කේන්තියක් එන නිසා.

තමන්ගේ පෞද්ගලිකත්වය ආරක්ෂා කරගෙන ජීවත් වෙන්න මේ ලෝකේ සෑම පුද්ගලයක්ටම අයිතිවාසිකමක් තියෙනවා. ඇත්තටම මෙතන වෙන්නේ ඒ අයිතිය උල්ලංඝනය වීමක් නෙවෙයි ද? කල්පනා කරලා බලන්න. ඔයා නොදැනුවත්වම ඔයාගෙ අයිතිවාසිකම් පවා උල්ලංඝනය වෙන ලෝකයකයි ඔයා ජීවත් වෙන්නේ. සැඟවුණු අනතුර ගැන අවබෝධයෙන් ඉන්න. කාටහරි ඕන වුණොත් ඔයාගෙ සම්පූර්ණ පෞද්ගලික විස්තර ලයිස්තුවක්, ඒක ගන්න ඔයා ඕන නැහැ. ඔයා ගැන හැමදේම දන්න සමාඟම් මේ ලෝකේ තියෙනවා.

මෙන්න මේකයි කතාව. මට ඕන වුණේ අන්තර්ජාල භාවිතාවේ සැඟවුණු අනතුර ගැන පොඩිම පොඩි ඡායාවක් ඔයාලට පෙන්නන්න. තත්වය මීට වඩා බොහෝ දරුණු බව IT ක්ෂේත්‍රයේ ඉහළට ගිය, අන්තර්ජාලය ගැන ඇති සැටියෙන් අවබෝධයක් ඇති අය දන්නවා ඇති. අන්තර්ජාලයේ වෙන Privacy violations එහෙමත් නැත්නම් පෞද්ගලිකත්වය හානි වීම් ගැන කියන්න නම් පොත් පහ හයක් ලියන්න වෙයි. ඒ තරම් තොරතුරු, දත්ත ඔයාලට දෙන්න පුළුවන්. මම මේ කියපු දේ කියවලා ඇස් ඇරුණු කෙනෙක් ඉන්නවා නම්, එයාගෙ ඉංග්‍රීසි දැණුමත් හොඳයි නම්, මම එයාට ආරාධනා කරනවා මෙන්න මේ Youtube චැනල් එක බලන්න කියලා. ඒ චැනල් එකේ තියෙන පරණම වීඩියෝ එකේ ඉඳන් අලුත්ම එක දක්වා බලාගෙන එන්න. මම අද මේ කියවපු දේවල ඇත්ත නැත්ත සාක්ෂි සාධක සහිතව ඔප්පු කරන හැටි බලාගන්න.

The Hated One - YouTube Channel

ඒ වගේම කවුරු හරි කෙනෙක් ඉන්නවා නම් මම මේ කියන ඒවා විශ්වාස නොකරන,

"අනේ මගේ මාක් සකර්බර්ග් අයියා කවදාවත් මගේ දත්ත කාටවත් විකුණලා සල්ලි හොයන්නෑ, මගේ ආදරණීය ෆේස්බුකිය මං ගැන ඔත්තු බලන්නෑ අනේ එයාලා ෂෝයි අහිංසකයි."

කියලා හිතෙනවා නම් අන්න එයාටත් මම කියනවා අර මම දුන්න Youtube චැනල් එක අමාරුවෙන් හරි බලන්න කියලා.

නිදහස් ලෝකයක ජීවත් වෙන අපි, නිදහස් මිනිස්සු විදියට ජීවත් වෙන්න උත්සාහ දරමු. භෞතික ලෝකයේ විතරක් නෙවෙයි, ඩිජිටල් ලෝකයේත් ඒ පුරුදු රැකගමු. තමන්ගේ පෞද්ගලිකත්වය, තමන්ගේ ගෞරවය රැකගෙන ජීවත්වීම අපි හැමෝගෙම අයිතියක්. ඒ අයිතිය කාටවත් පාවා දෙන්න එපා.
***
අදට බ්ලොග් පෝස්ට් එක මෙතනින් නවත්තන්නම්. මේක කියවලා එකම එක්කෙනෙක් ගේ හරි ඇහැක් ඇරවන්න පුළුවන් වුණා නම් ඒකයි මම ලබාගන්න ඉහළම ජයග්‍රහණය. මම වේලාව තියෙන විදියට, තමන්ගේ පෞද්ගලිකත්වය ආරක්ෂා කරගෙන අන්තර්ජාලයේ සැරිසරන ආකාරය ගැන ලිපි කීපයක් ලියන්නම්.

මේ ලිපි ලිව්වා කියලා සත පහක ආදායමක් මට නැහැ. මේ බ්ලොග් එක තියෙන්නෙත් Google Blogger එකේ. එහෙමයි කියලා මේකෙ වෙළඳ දැන්වීම් ක්‍රියාත්මක කරලා නෑ. ඩොමේන් එකට වියදම් කරලා තියෙන්නෙත් මගේ පෞද්ගලික මුදල්. ඒවත් කිසිම Online activity එකකින් හොයාගත්ත මුදල් නෙවෙයි.

මගේ එකම අරමුණ තවත් කෙනෙක් ගේ දැණුම වැඩි කිරීමයි. ලංකාවේ මිනිස්සුන්ගේ බුද්ධි මට්ටම වැඩි කිරීමයි. කෙනෙක් ගේ ඇස් දෙක පාදන්න මට පුළුවන් වුණොත් ඒකයි මම ලබන සතුට, වත්කම.

හැමදාම කියනවා වගේ, ඔන්න අදත් කියනවා ඔයා දන්න දේවල් මේකට එකතු කරන්න පුළුවන් පහළින් කමෙන්ට් එකක් දාලා, පක්ෂ විපක්ෂ අදහස් ඵල කරන්න පුළුවන් කිසි බාධාවක් නැතුව. පොයින්ට් එකක් තියෙන විපක්ෂ අදහස් ගැන මම සලකා නොබලා ඉන්නෑ. Pointless වාද ගැන නම් මම තකන්නෙ නැහැ. මං අතින් වැරදි යමක් ලියවෙලා නම් කියන්න මම නිවැරදි කරන්නම්, ලොකු ල‍යින් අපේ නැහැ.

නැවත හමුවෙමු. ඔබට ජය!

Share:

Saturday, November 24, 2018

MBps සහ Mbps අතර වෙනස.


මේකත් ඔන්න අහඹු පෝස්ට් එකක්. මේක ලියන්න හේතු වුණ කාරණාව තමයි ගොඩක් දෙනෙක් ගේ නොදැනුවත්කම. ඒ නොදැනුවත්කම නිසාම ලංකාවේ අන්තර්ජාල සේවා සපයන්නන් නිකරුණේ බැනුම් අහනවා. මම කියන්නෙ නෑ එයාලගෙ වැරදි නෑ කියලා, වැරදි ගොඩයි. ඒත් සමහරවිට එයාලා වරදක් නොකරත් බැණුම් අහනවා.

ඩයලොග් සමාඟම රට පුරා කටවුට්, බැනර් ගහලා කිව්වෙ 40Mbps වේගයක් සහිත 4G දෙනවා කියලා. ඒත් එච්චර වේගයක් අපේ නැත්තෙ ඇයි කියලා ගොඩක් අය ඩයලොග් එක මරන් කන්න ගත්තා. මෙහෙමයි, ස්පීඩ් එක අඩු වෙන්න තාක්ෂණික හේතු තියෙනවා, අනික එයාලා කිව්වේ 40Mbps මිසක් 40MBps නෙවෙයි නෙ. එතකොට මේ සිම්පල් b සහ කැපිටල් B අතර පැටළුණ වින්නැහිය මොකක්ද? හොඳයි අපි ඒක දැන් බලමු.

අපි මුලින් බලමු මේ කැපිටල් B, MBps කතාව.

MBps. (Mega Bytes per second) මෙතන MB කියන්නෙ MegaBytes කියන එක. අපි ගොඩක් අය දන්න හැටියට, මෙගාබයිට් වලින් මනින්නේ කිසියම් දත්ත ප්‍රමාණයක්. කිසියම් ගොණුවක සයිස් එකක්, කිසියම් ආචයන උපාංගයක නොහොත් Storage device එකක හිස් ඉඩ ප්‍රමාණයක් වගේ දේවල්.

උදාහරණයක් විදියට CD එකක 700MB පමණ දත්ත ගබඩා කරන්න පුළුවන්. මේ ඒකකය කුඩා නිසා, වඩා විශාල ගොණු වල හෝ උපාංග වල ප්‍රමාණය මනින්න GB නොහොත් GigaBytes කියන ඒකකයත් අපි ගන්නවා. මං ගාව 16GB පෙන් එකක් තියෙනවා කිව්වොත් ඒ කියන්නෙ මගේ ළඟ Gigabytes 16ක පමණ දත්ත තැන්පත් කරන්න පුළුවන් තරමේ USB පෙන් ඩ්‍රයිව් එකක් තියෙනවා කියන එක. මං හිතන්නෙ ඒක දැන් පැහැදිලියි.

ඔයා යනවා 100MB තරමේ යම් ගොණුවක් අන්තර්ජාලයෙන් බාගන්න. ඔයාගෙ ඉන්ටනෙට් කනෙක්ෂන් එකේ වේගය 1MBps නම්, තත්පර සීයක් ඇතුළත ඔයාට මේ ගොණුව බාගන්න පුළුවන්. ඒ මොකද කිව්වොත් 1MBps කියන්නෙ තත්පරයකට මෙගාබයිට් එකයි කියන එක. එතකොට අවුලක් වෙන්නෑනෙ. ඔතනින් ඔය MBps කතාව ඉවරයි.

එතකොට මොකක්ද මේ සිම්පල් b? Mbps?? 

Mbps (Mega bits per second). ඒක මෙහෙමයි. Computer Networking වල සම්මතයක් හැටියට එක් උපාංගයකින් තවත් උපාංගයකට වෙන දත්ත හුවමාරුවේ වේගය මනින්නේ MBps වලින් නෙවෙයි. Mbps වලින්. ඒ කියන්නේ තත්පරයට මෙගාබිට්. (බයිට් නෙවෙයි!) මේ දෙකේ සෑහෙන වෙනසක් තියෙනවා. බිට් සහ බයිට් වෙනස ගැන ඔයාලා දන්නවා. බිට් 8ක් බයිට් එකයි. චූටි කාලෙ IT කරනකොට අපිට මේක කියලා දුන්නා.

ඒ වගේම දරුවනේ,

8Mbps = 1MBps

ඒක සිංහලෙන් කිව්වොත්, තත්පරයට මෙගාබිට් 8ක්, තත්පරයට මෙගාබයිට් එකයි.

එතකොට දැන් තේරෙනවා ඇතිනෙ. මම ඇහුවොත් එතකොට 24Mbps කියන එක MBps වලින් කියන්න කියලා, ඔයාට තියෙන්නෙ 24 ÷ 8 කියලා බෙදාගන්න එක. 24 ÷ 8 = 3 යි. ඒ කියන්නෙ,

24Mbps = 3MBps

ඒ වගේම මම කිව්වොත් 2MBps කියන වේගය Mbps වලින් කියන්න කියලා, බොහොම සරලයි ඔයාට පුළුවන් ඒක 8 න් ගුණ කරන්න. 2 × 8 = 16 එතකොට,

2MBps = 16Mbps

විදියට අපිට ලැබෙනවා. ඔන්න එතකොට අපේ තියරි කොටස ඉවරයි. අපි දැන් යන්න හදන්නෙ ප්‍රැක්ටිකල් පැත්තට.

Dialog සමාඟම මේ කියන්නෙ මොකක්ද?

අපේ රටේ ප්‍රධානතම අන්තර්ජාල සේවා සපයන්නෙක් නොහොත් ISP කෙනෙක් වෙන ඩයලොග් සමාඟම කිව්වේ එයාලගෙ 4G වේගය 40Mbps කියලා නේ. අපි මේක දැන් අපේ දැණුම භාවිතා කරලා MBps වලට පරිවර්තනය කරමු.

40 ÷ 8 = 5

ඒ කියන්නෙ, 40Mbps = 5MBps කියන එක. අන්න එතකොට අපිට මේ ගැන පැහැදිලි අවබෝධයකට එන්න පුළුවන්.

මේ වේගයෙන් ඔයාලට පුළුවන් 200MB තරමේ ගොණුවක් තත්පර 40ක් ඇතුළත බාගත කරගන්න. ඒ කිව්වේ තත්පරයකට මෙගාබයිට් (MB) 5 බැගින් තත්පර 40ක් තිස්සේ බාගත වුණාම 5 × 40 = 200 නිසා.

ඒත් අපි හිතුවොත්, මගේ දත්ත වේගය 40Mbps නිසා මට මේ 200MB ගොණුව තත්පර 5න් බාගන්න පුළුවන් කියලා ඒක බොහොම වැරදි අදහසක් කියලා දැන් ඔයාලට තේරෙන්න ඕන. මොකද ගොණුවක දත්ත ප්‍රමාණය මනින්නේ මෙගාබයිට් වලින් නිසාත් මෙතනදි දත්ත වේගය මනින්නේ මෙගාබිට් වලින් නිසාත්. නොගැලපෙන ඒකක නිසා අපිට එන්නේ වැරදි අදහසක්.

හොඳයි මම මේ ගැන දීර්ඝ වශයෙන් පැහැදිලි කළා කියලා මම හිතනවා. දැන් මං හිතන්නෙ ඔයාලට හොඳ අවබෝධයක් ඇති මේ MBps සහ Mbps අතර හුටපටය ගැන.

කියන්න ඕන අනික් වැදගත්ම කාරණාවක් තමයි ප්‍රායෝගිකව බොහෝවිට අපිට ISP කියන වේගයටම යන්න බැහැ. 40Mbps කියලා කිව්වට, ඔයා අන්තර්ජාලයට සම්බන්ධ වෙලා ඉන්නේ තනියෙන් නෙවෙයි නෙ. ඔයාට සේවා සපයන කුළුණට තව ගොඩක් අය සම්බන්ධ වෙලා ඉන්නවා. එතනදි Network traffic එකක් හැදෙනවා. පාරෙ ට්‍රැෆික් වගේම තමයි මේකෙදිත් වේගෙන් යන්න බෑ. ඉතින් මේක වෙනම මාතෘකාවක් නෙ. ඒ ගැන මට හැකි වුණොත් පසුවට ලියන්නම්. දැනට අපි කතාව නවතමු.

මොකක් හරි ගැටළුවක් ඇත්නම් පහළින් කමෙන්ට් එකක් දාන්න, ඔයා දන්න දේවලුත් අපිට කියන්න, ඒ වගේම මගේ යම් තැනක වැරැද්දක් ඇත්නම් පෙන්නලා දෙන්න. බොහොම අගය කරනවා එහෙම දෙයක් කරන්න හැකිනම්, ඒක මට ගොඩක් වටිනවා. එහෙනම් නැවත හමු වෙමු. ඔබට ජය!

***
Share:

Thursday, November 15, 2018

ෂර්ලොක් හෝම්ස්‍ රහස් පරීක්ෂක කථා පිළිවෙලට.



ෂර්ලොක් හෝම්ස්‍ කියන නම අහලා නැති කෙනෙක් නැතිම තරම්. අද මේ සූදානම් වෙන්නේ ආතර් කොනන් ඩොයිල් විසින් රචිත ෂර්ලොක් හෝම්ස්‍ රහස් පරීක්ෂණ කථා වල පිළිවෙල ගැන විමසා බලන්නයි.

ලොව පුරා ජනප්‍රිය වුණු මේ ෂර්ලොක් හෝම්ස් කියන චරිතය නිර්මාණය කරන්නේ Sir Arthur Ignatius Conan Doyle නැත්නම් අපි හැමෝම දන්න ශ්‍රීමත් ආතර් කොනන් ඩොයිල්, බ්‍රිතාන්‍ය ජාතික ලේඛකයා විසින්.

1887 දී සිට 1927 වසර දක්වා අවුරුදු 40ක කාලය ඇතුළත Sherlock Holmes රහස් පරීක්ෂණ අඩංගු නව කථා (Novels) 4 ක් සහ කෙටි කථා (Short Stories) 56 ක් පමණ රචනා වී ඇත. මෙම කථා සම්පූර්ණ ගණන එවිට 60 කි.

මගේ මේ උත්සාහය, මෙම කථාන්තර 60 ලියූ පිළිවෙල ගැන විමසා බැලීමයි. ඊට හේතුව වෙන්නේ ලංකාවේ සිංහල ග්‍රන්ථ කියවන පාඨකයන් අතරට මෙම කථා රැගෙන ආ චන්දන මෙන්ඩිස් මහතා විසින් මෙම කථා 60, කොනන් ඩොයිල් විසින් රචිත පිළිවෙල නොමැතිව වෙනම පිළිවෙලකට පරිවර්තනය කිරීමයි.

එමෙන්ම, කොනන් ඩොයිල් විසින් රචිත කථා 60 ට අමතරව ඔහු විසින් රචිත කථා ද ඔහුගේ ග්‍රන්ථ අතරට එක් කිරීමයි.

කොනන් ඩොයිල් විසින් රචිත මෙම කතා 60 ඇතුළත් වෙන්නේ සම්පූර්ණ ග්‍රන්ථ නවයක් ඇතුළත ය. ඒ, දීර්ඝ කතා, නැත්නම් නවකතා ලෙස රචනා වූ කතා 4 වෙනම ග්‍රන්ථ 4ක් ලෙස හා කෙටි කතා 56 ඇතුළත් වූ ග්‍රන්ථ 5ක් ලෙසය.

කෙසේ වෙතත්, මෙම ප්‍රධාන කතා 60 ඇතුළත් වන්නේ චන්දන මෙන්ඩිස් මහතා විසින් රචිත ග්‍රන්ථ 12ක් පුරාවට ය. එමෙන්ම ඒවා පරිවර්තනය වූ පිළිවෙල, කොනන් ඩොයිල් විසින් රචිත පිළිවෙල නොවේ.

මාගේ මිතුරෙක් විසින් කළ ඇරයුමත්, ෂර්ලොක් හෝම්ස් චරිතයට මාගේ ඇති ආශාවත් නිසා, මෙම සිංහලයට පරිවර්තිත කථා 60 ක ප්‍රමාණය කොනන් ඩොයිල් විසින් රචිත පිළිවෙලට සැකසීමට මම වෙහෙසුණෙමි. 

යම්කිසි අයෙක්ට ෂර්ලොක් හෝම්ස් රහස් පරීක්ෂණ කතා, ඒවා ලියූ පිළිවෙලටම, සිංහලෙන් කියවීමට අශාවක් ඇත්නම්, එවැනි අයෙක්ට මෙම මාර්ගෝපදේශය බොහෝ උපකාරී වනු ඇත. 

එමෙන්ම, තම තමන් විසින් කියවා නොමැති ෂර්ලොක් හෝම්ස් කථා මොනවාදැයි සහ ඒවා අයත් සිංහලයට පරිවර්තිත ග්‍රන්ථය කුමක්දැයි පහසුවෙන් සොයා ගැනීමට මෙම වාර්තාව උපකාරී වනු ඇති.

මෙම වාර්තාවේ කිසියම් අඩුපාඩුවක් ඇත්නම් මාව දැණුවත් කරන ලෙසත්, මෙහි කිසියම් ආකාරයක අඩුපාඩුවක් ඇතොත් එය නිවැරැදි කර ගැනීමට උපකාර කරන ලෙසත් අවසන් වශයෙන් ඉල්ලා සිටිමි. 

(PDF ගොණුවක් ලෙස බාගත කරගැනීම සඳහා පිටුවේ පහළට යන්න.)

ඔබට ජය!





***
Share:

Wednesday, November 7, 2018

WhatsApp ගිණුමක් අවලංගු වීමට හේතු.

අපි හීනෙන් වත් දකින්න අකමැති භයානක දේවල් තියෙනවනෙ. අන්න එහෙම භයානක හීනයක් ගැන තමයි මේ. උදේම ෆෝන් එක අතට අරන් WhatsApp ඕපන් කරනකොට මෙන්න මෙහෙම වැටුණොත් මොකක්ද කරන්න ඕන?
Your phone number is banned from using WhatsApp. Contact support for help.
ඔළුව හැරුණ අතේ දුවන්න හිතෙයි, ඉන්ටනෙට් එකේ අතර අතේ search කරයි. ඒත් මේක හදාගන්න ක්‍රමයක් නම් ලැබෙන එකක් නෑ. එකම විසඳුම WhatsApp සමාඟම සම්බන්ධ කරගන්න එක. ඒත් එහෙම කළත් ගිණුම ආපහු සක්‍රීය වීම ගැන බලාපොරොත්තු තියාගන්න බෑ.

එහෙනම් අපි මොකක්ද කරන්න ඕන? මාරාන්තික වෛරසයකින් (HIV වගේ එකකින්) බේරෙන්න නම් මොකක්ද කරන්න ඕන? ඒක හැදෙන එක වළක්වාගන්න ඕන. අන්න ඒ වගේ, මේ භයානක සිද්දියෙන් ගැලවෙන්න නම් වැඩේ වෙන්න කලින් දැනුවත් වෙන්න ඕන. වුණාට පස්සෙ ඉතින් සොරි තමයි.

දැන් අපි බලමු ඇයි WhatsApp අකවුන්ට් එකක් මෙහෙම Ban වෙන්නේ, එහෙමත් නැත්නම් අවලංගු වෙන්නේ කියලා.

මේකට බලපාන හේතු ගොඩක් තියෙනවා. මෙයින් එකක් හෝ කිහිපයක් වීම නිසා ඔබේ WhatsApp ගිණුම පූර්ව දැනුම්දීමකින් තොරවම සදාකාලිකව අවලංගු කරලා දාන්න පුළුවන්.

1) තෙවන පාර්ශවීය ඇප්ස් භාවිතා කිරීම.

මේ කියන්නෙ මොකක්ද? අපි මේක සරල කරගමු. තෙවන පාර්ශවීය ඇප්ස් කියන්නෙ මොනාද කියලා මම කියන්නම්. මේ අවුල එන්නේ Android පාවිච්චි කරන අයට. මොකද iOS (Apple iPhone) භාවිතා කරන අයට කොහොමත් Apple Store එකෙන් විතරයි ඇප්ස් ගන්න පුළුවන්.

සමහරු දන්නවා ඇති නේ WhatsApp Plus කියලා Android ඇප් එකක් ගැන. මේක හදලා තියෙන්නේ Original WhatsApp apk එක එහෙමත් නැත්නම් Android පැකේජ් එක අරගෙන එඩිට් කිරීමෙන්. මේවා Play Store එකට දාන්න තහනම්. ඒ නිසා apk ගොණුවක් විදියට බාගත කරගෙන ඉන්ස්ටෝල් කරගන්න ඕන. මේකෙ තියෙන විශේෂත්වය තමයි සාමාන්‍ය WhatsApp ඇප් එකට වඩා ගොඩක් වැඩියෙන් features එකතු කරලා තිබීම. ඒවට උදාහරණ නම්

  1. Themes භාවිතා කිරීමේ හැකියාව.
  2. තමන් කැමති අකුරු මෝස්තරයක් දමා ගැනීමේ හැකියාව.
  3. Online සිටින බව සැඟවීමේ හැකියාව.
  4. නිතරම Online සිටින බව අනික් අයට පෙන්වීමේ හැකියාව.
ආදී නානාප්‍රකාර එකතු කිරීම් ගොඩක් තියෙනවා. මෙන්න මේ features නිසා සමහරු Whatsapp Plus වගේ තෙවන පාර්ශවීය Apps භාවිතා කරනවා. නමුත් පසුව වැඩ වරද්දා ගන්නවා. මෙහෙම ඇප් එකක් භාවිතා කිරීම ඔබේ අංකය WhatsApp සේවාවෙන් සදාකල් අවලංගු වී යාමට හේතුවක්.

2) ඔයාගෙ නම්බර් එක සේව් කරගෙන නැති කෙනෙක්ට හෝ පිරිසකට මැසේජ් විශාල ප්‍රමාණයක් යැවීම.

මේ කියන දේ සරල කරොත්, මෙහෙම හිතන්න.
ඔයාගෙ යාළුවෙක් ඉන්නවා එයා ඔයාගෙ නම්බර් එක සේව් කරගෙන නැහැ. ඔයා ඒ බව නොදැන එයාට දිගටම මැසේජ් කරනවා. යාළුවට රිප්ලයි කරන්නත් අමතක වෙලා හෝ හිතලම රිප්ලයි නොකරම ඉන්නවා. එතකොට WhatsApp සිස්ටම් එකෙන් ඔයාව Spammer කෙනෙක් විදියට අල්ලගන්නවා. Spammer කෙනෙක් කියන්නෙ කරදරකාරි විදියට අනික් අයට පණිවුඩ යවමින් කුමක් හෝ යටි අරමුණක් සහිතව වැඩ කරන කෙනෙක්ට. මේ යටි අරමුණ එක්කෝ වෛරස් එකක් පැතිරවීම වෙන්න පුළුවන්, නැත්නම් මොකක් හරි පිරමීඩ ආකෘතියක ව්‍යාපාරයකට කට්ටිය එකතු කිරීම වෙන්න පුළුවන්. ඒ මුකුත්ම නැතුව නොදැනුවත්ව කරන දේකින් ඔයාටත් Spammer කියන ලේබලය වදින්න පුළුවන්.

මේ විදියට ලේබල් වෙන්න පුළුවන් තවත් දෙයක් තමයි මොකක් හරි නොමඟ යවන සුළු ලිංක් එකක් ක්ලික් කිරීම. මම ඊයේ දැක්කා වට්සැප් වලට ස්ටිකර්ස් ඕන නම් ක්ලික් කරන්න කියලා තියෙන ලිංක් එකක්. ඒක ක්ලික් කරාම ඉබේම ඒ ලිංක් එක, තමන් ඉන්න ගෲප් වලටයි, කලින් චැට් කරපු අයටයි යනවා. අන්න එහෙම සිද්දියකදීත් ඔයාව Spammer කෙනෙක් විදියට ඔයා නොදැනුවත්ව අහු වෙන්න පුළුවන්.

Spamming කියන්නෙ පණිවුඩ හුවමාරු සේවාවන් වල අනිවාර්යයෙන්ම එළවා දැමීමේ හේතුවක්. ඒක WhatsApp වලටත් පොදුයි. ඉතින්, පයින් ගහලා එළවනවා.

3) කෙටි කාලයක් ඇතුළත බොහෝ දෙනෙක් විසින් ඔයාව බ්ලොක් කිරීම.

මේක මෙහෙම වෙන්න පුළුවන්. ඔයා ඉන්න ගෲප් එකක ඔයා වලියක් දාගෙන ඒකෙ පිරිසක් එක්ක ගැටුමක් ඇති කරගන්නවා. එතකොට ඒ ගෲප් එකේ පණහක් විතර එකපාරට ඔයාව බ්ලොක් කරනවා කියමුකො.

අන්න ඒකත් WhatsApp system එකෙන් සැක කටයුතු දෙයක් විදියට දකිනවා. මෙච්චර පිරිසක් එකවට මේ මනුස්සයව බ්ලොක් කරන්නේ, මේකාගෙ මොකක් හරි අවුලක් ඇති කියලා detect වෙනවා. අන්න එතකොටත් ඔයාගෙ ගිණුම සදහටම අක්‍රිය වෙන්න පුළුවන්.

4) ඔයාගෙ නම්බර් එක සේව් කරගෙන නැති විශාල පිරිසක් එකතු කරගෙන Group chat එකක් සෑදීම.

මේක පැහැදිලි කරන්නත් මම උදාහරණයක් දෙන්නම්. හිතන්නකො ඔයා ටියුෂන් ගුරුවරයෙක් කියලා. ඔයාට ඕන වෙනවා ඔයාගෙ පංති තියෙන දවස් ගැන ළමයි 1000කට විතර දැනුම් දෙන්න. ඔයා මොකක්ද කරන්නෙ, මොකක් හරි ක්‍රමවේදයකින් මේ ළමයින්ගෙ නම්බර් ටික අරගෙන ඒවා දුරකථනයේ සේව් කරගන්නවා. ඊට පස්සේ ඒ නම්බර් සේරම Group එකකට ඇඩ් කරලා මැසේජ් එක දානවා "මගේ පංති තියෙන්නේ අහවල් වෙලාවටයි, ළමයි එදාට එන්න" කියලා. අර ළමයි ඔක්කොම ඔයාගෙ නම්බර් එක එයාලගෙ ෆෝන් වල සේව් කරගෙන නැහැනෙ. අන්න එතකොට මේක Spamming group එකක් යටතට වැටෙනවා.

මේ විදියට විශාල පිරිසකට WhatsApp පණිවුඩ යවන්න ඕන නම්, WhatsApp business tools භාවිතා කරන්න ඕන. ඒකට සෑහෙන ලොකු වියදමක් දරන්න වෙනවා. අර කිව්ව විදියට ගෲප් හදාගෙන කරන්න ගියොත් නම්බරේ ban කරන් ඉන්න පුළුවන්.

5) කරුමේ

මේක ඉතින් නොදාම බෑ. මොකද ඔය මුකුත් නොකර Ban වෙන නම්බර්ස් තියෙනවා. සමහරවිට WhatsApp system අවුල් නිසා, එකපාරටම හෙණ ගැහුවා වගේ නම්බර් එක අයින් වෙන්න පුළුවන්. එතකොට කරන්න දේකුත් නැහැ. සමාගම සම්බන්ධ කරගෙන මේ අවුල ලිහන්න හැදුවත් ඒක සාර්ථක වීමේ හැකියාව අවමයි.

අනික් කාරණාව, සමහර අය කියනවා 18+ දේවල් WhatsApp හරහා හුවමාරු කරගැනීම නිසා ගිණුම අක්‍රීය වෙන්න පුළුවන් කියලා. ඒත් මම මේක විශ්වාස කරන්නෙ නැහැ. මොකද, WhatsApp හරහා කරන සියළු සන්නිවේදන කටයුතු End to End Encryption මඟින් ආරක්ෂා කරලයි තියෙන්නේ. (Encryption ගැන දැනගන්න මගේ කලින් පෝස්ට් කියවන්න.) ඉතින් එහෙම ආරක්ෂිත මැසේජ් WhatsApp සමාගමට කියවීමේ හැකියාවක් නැහැ. මම දන්න විදියට නම් අපි ෂෙයා කරගන්න මුකුත් දේවල් කාටවත් දකින්න බැහැ. ඉතින් අපි හුවමාරු කරගන්නේ 18+ දෙයක්ද, මොකක් හරි රහස්‍ය ලියවිල්ලක්ද කියන එක අතරමැදියෙක්ට දැනගැනීමේ හැකියාවක් නැහැ.

එබැවින් එහෙම හේතුවක් නිසා ඔයාගෙ WhatsApp ගිණුම ban වීමේ හැකියාවක් නෑ. මම මේ 18+ ඒවා හුවමාරු කරගන්න දිරි ගැන්වීමක් කරනවා නෙවෙයි, මේවගෙ තාක්ෂණික පදනම තමයි මම මේ පැහැදිලි කළේ.

මම මේ කරුණු හෙව්වේ අන්තර්ජාලයෙන්, ගොඩක් සංෂිප්තව තිබුණ දේවල් දීර්ඝ වශයෙන්, සිංහලෙන් ඔන්න මම පැහැදිලි කළා. ඔයාලත් දන්නවා ඇති මේ WhatsApp ban කිරීම් සම්බන්ධයෙන්, ඒ දේවල් ගැන මාවත් දැනුවත් කරන්න පුළුවන් කමෙන්ට් එකක් දාලා. එහෙනම්, නැවත හමුවෙමු. ඔබට ජය!
Share:

Thursday, October 11, 2018

Computing වල Shell?

ඉස්සර ගෑස් කම්පැනියක් තිබුණා Shell Gas කියලා. පස්සෙ ඒක තමයි Litro Gas වුණේ. 😂 මේ කියන්න යන්නෙ ඒක ගැන නම් නෙවෙයි.

මේ කියන්න යන්නෙ Computing වල Shell ගැන. Computer වල OS වලත් Shell කියලා එකක් තියෙනවා. අද කතාව ආන්න ඒක ගැන.


සමහරවිට ඔයා Linux පාවිච්චි කරන කෙනෙක් නම්, මේ ෂෙල් කතාව අහලා ඇති. Windows වුණත් ටිකක් දැනගෙන පාවිච්චි කරන කෙනෙක් නම් ඔයත් මේ ෂෙල් කතාව කොහෙන් හරි අහලා ඇති. ඒත් කවදාවත් හිතුණෙ නැත්නම් මේ මොකක්ද මේ කියන මළ ඉලව්ව කියලා ඔන්න අද ඒ ගැන ඉගෙනගන්න අවස්තාව.

Shell එකකින් කරන්නේ Computer එක පාවිච්චි කරන User ට OS එකත් එක්ක Interact කරන්න පුළුවන් interface එකක් ලබා දීම. ගොඩක් දුරට මේ Shell එකෙන් කරන්නෙ OS එකේ Kernel එක එක්ක Interact කරන්න පුළුවන් විදියේ interface එකක් හදන එක. එතකොට මෙතන තවත් උභතෝකෝටික ප්‍රශ්ණයක් ආවද මොකක්ද Kernel එක කියන්නේ කියලා? හරි එහෙනම් ඒක ගැන බලන්න යමු. (ඇන්ඩ්‍රොයිඩ් පෝස්ට් සීරිස් එකේ ටිකක් මේ ගැන කතා වුණා, කමක් නෑ, අපි මේකෙ වෙනම කතා කරමු.)

Kernel

Kernel එක කියන්නෙ ඕනම OS එකක ඇට සැකිල්ල වගේ එකක්. 😂 ගෙඩියක නම් මදය වගේ එකක්. පොල් ගෙඩියක් ගත්තොත්, අර සුදු පාට පොල් මදය තමයි Kernel එක. පොල් කටුව තමයි Shell එක. පිටතට පේන්නෙ කටුව, මදය තියෙන්නේ ඇතුළේ. මේක නැතුව ඉතින් ආයෙ Computer එක හොල්ලනවා බොරු.

පරිගණකය On කරන අවස්ථාවේ මුලින්ම RAM එකට ලෝඩ් වෙන්නේ මෙන්න මෙයා. ඊට පස්සෙ මෙයා දිගටම Computer එක Off කරනකන්ම RAM එකේ ඉන්නවා. අන්න ඒ හේතුව නිසා, Kernel එක ගොඩක් සයිස් එක පොඩියට හදන්න මෘදුකාංග ඉංජිනේරු ශිල්පීන් උත්සාහ දරනවා. මොකද Kernel එකෙන් RAM එකේ වැඩි කොටසක් පරිභෝජනයට ගත්තොත් User ගේ වැඩ වලට RAM එක මදි වෙන නිසා. පොඩියට හැදුවයි කියලා මේකෙන් කරන්න ඕන වැඩ ටික නම් ඉතින් අනිවාර්යයෙන්ම වෙන්න ඕන. ඒකත් මේක හදනකොට මූණදෙන්න වෙන ප්‍රධාන ගැටළුවක්.

මේක RAM එකෙන් ගියොත් කිසි වැඩක් කරගන්න බැරි වෙන නිසා, Kernel එක සාමාන්‍යයෙන් ලෝඩ් වෙන්නේ රැම් එකේ ආරක්ෂිත ප්‍රදේශයකට.

අපි බලමුකො මෙයා කරන වැඩ මොනාද කියලා.

සාමාන්‍යයෙන් Kernel එක තමයි පරිගණකයේ මතකය කළමනාකරණය කරන්නේ. ආයෙ Process and task ටිකත්, disk ටිකත් මෙයා යටතේ තමයි තියෙන්නේ.
Kernel එකෙන් තමයි ඔයාගෙ Device එකේ Hardware කොටස් එක්ක මෘදුකාංග සම්බන්ධ කරන්නේ. ඒ මෙයාගෙ වැඩ වලින් ටිකක් විතරයි. ඔන්න දැක්කනෙ මේකෙ වැඩ ටික. ඉතින් කල්පනා කරලා බැලුවොත් මෙයා නැතුව මොකවත් කරගන්න බැරි හේතුව දැන් වැටහෙනවා ඇති.

ඒ වගේම වැටහෙනවා ඇති, මේ කර්නල් එක කන්ට්‍රෝල් කරන්න පුළුවන් Shell එකෙන් නෙ, ඉතින් Shell එකෙන් මුළු සිස්ටම් එකම වගේ කන්ට්‍රෝල් කරන්න පුළුවන් බව.

Shell එකට ඇයි ඒ නමින් අමතන්නේ?

Shell කියන්නෙ මොනාටද? අපිට නම් Shell Gas නේ මතක් වෙන්නේ. ආයෙ ෂෙල් වෙඩි? 😂 හා හා ඕන්නැති මගුල්ම නේ. Shell කියලා කියනවා පිට පොත්තට, කටුවට. සිප්පි කටුවට කියන්නෙ Sea Shell කියලා නේ? දැන් ඔය කබොල්ල කියන එක තියෙන්නේ පිටින් නේ. සතා හරි මොකා හරි ඉන්නේ ඇතුළේ. අර මම කලින් කිව්ව පොල් උදාහරණයත් මේකට හරි. පොල් කටුවට කියන්නෙත් Coconut Shell කියලා නෙ.

ආන්න ඒ තේරුමෙන් තමයි මේ Shell එකට ඒ නම වැටිලා තියෙන්නේ. Kernel එකේ පිට කටුව තමයි Shell එක. Kernel එක ගොළුබෙල්ලෙක් නම්, උගෙ කට්ට තමයි Shell එක. අපිට Kernel එකත් එක්ක කෙළින්ම ගණුදෙනු කරන්න අමාරු නිසා තමයි අපි මේ Shell එක එක්ක ගණුදෙනු කරන්නේ.

Shell වලට උදාහරණ

ෂෙල් වර්ග දෙකක් තියෙනවා.
  1. CLI shells
  2. GUI shells

CLI Shells


CLI කියන්නෙ Command Line Interface කියන එකනෙ. ඒ කියන්නෙ අර කළු පසුබිමේ සුදු අකුරු ගහන එපා කරපු සීන් එක. 😂 හැමෝටම ඒක "එපා කරලා" නෑ ඒකත් මතක තියාගන්න. Linux User කෙනෙක් තමයි ඔය එපා කරපු CLI එකේ වටිනාකම දන්නෙ. හරි ඒ පණ්ඩිතකමකින් වැඩක් නෑ, අපි බලමු CLI shells ගැන.

මේවා එක්ක වැඩ කරන්න ඉතින් අමාරුයි, ඒක කොහොමත් CLI වල තියෙන දෝෂයක් නේ. අපි ඔක්කොම Commands ගැන වෙනම ඉගෙනගන්න වෙනවා.

අපි උදාහරණ ටිකක් බලමු. මේ උදාහරණ වල Syntax එහෙමත් නැත්නම් codes type කරන පිළිවෙලවල් වෙනස්. ක්‍රම වෙනස්. ආන්න ඒකයි මේවයෙ වෙනස. ඒ වගේම මේවගෙන් කරන්න පුළුවන් වැඩත් අඩු වැඩි වශයෙන් වෙනවා. මෙතනින් දැනට ගොඩක් ජනප්‍රිය වෙලා තියෙන Shell එක තමයි bash කියන්නෙ. ඔයා Linux based OS එකක් පාවිච්චි කරලා තියෙනවා නම්, ඔයා නොදැනුවත්වම සමහරවිට මේ bash shell එකෙන් වැඩ අරන් ඇති. මේ Shell වැඩ කරන්නේ Terminal එකේනෙ.

CLI based Linux/Unix Shells
  • sh - Bourne shell
  • bash - Bourne Again shell
  • csh & tcsh - C-Shell
  • ksh - Korn shell

ඔයාට Unix/Linux Shell ගැන ඇඬෙන්නම ඉගෙනගන්න ඕන නම් මෙන්න මෙතනින් ගිහින් බලන්නකො.
http://hyperpolyglot.org/unix-shells

CLI Based Windows Shells
  • Windows PowerShell

GUI Shells

Windows 10 GUI Shell
මේවා එක්ක User ට බොහොම පහසුවෙන් ඔබලා මිරිකලා වැඩ කරන්න පුළුවන් 😂 හැබැයි මේවා එක්ක අවාසිත් තියෙනවා. අන්න ඒ නිසා GUI Shell එකක් එක්ක එන හැම OS එකකම වගේ CLI Shell එකකුත් දාලා එවනවා.

Windows GUI Shells
  • Windows Shell
  • Cairo Shell

Unix/Linux GUI Shells
  • X Window

අර උඩ කිව්ව දෙකම Windows වලට එන Shells. Windows Shell කියන්නෙ වෙන අමුතු දෙයක් නෙවෙයි, වින්ඩෝස් වල GUI එකට. දැන් Windows users ලා උඩ ගිහින් බලනවා ඇති, යකෝ මමත් මෙච්චර කල් Shell එකක් පාවිච්චි කරලා මම දන්නෙත් නෑ කියලා. :P

X Window System එහෙමත් නැත්නම් X කියන්නෙ Unix-like OS වල තියෙන GUI base එක. Unix-like කිව්වෙ Linux ඇතුළු මහ OS පරම්පරාවක් ගැන. ඒ ගැන නම් කියන්න පෝස්ට් දෙක තුනක් යයි. ඒ කෙසේ වෙතත්, X Windows System එක පාදක කරගෙන හැදුව KDE, Gnome වගේ සුපිරිම Linux GUI තියෙනවා. ඒවට අපි කියන්නෙ Desktop Environments කියලා නේ. මම ඒ ගැන ඉදිරියෙදි වෙන වෙනම දීර්ඝ වශයෙන් කතා කරන්න බලාපොරොත්තු වෙනවා.

Adapta KDE Theme on Ubuntu KDE Plasma

Ubuntu 18.04 with Gnome DE

ඔන්න ඔහොම ෂෙල් කතාව ගොඩක් දුර දිග ගියානෙ. අන්තිම වශයෙන් කියන්න ඕන, කොච්චර GUI ආවත්, සමහර Advanced වැඩ කරන්න CLI නැතුව බෑ කියන එක. එහෙම GUI වලින් විතරක් පුළුවන් නම් Windows PowerShell කියලා එකක් ඕන්නෑනෙ ඔච්චර මනරම් GUI තියෙන Windows OS වලට නේද? ගොඩක් Server based වැඩ වලට CLI නැතුවම බැරි වෙනවා. අන්න ඒකයි CLI වල වැදගත්කම.

අනික කට්ටිය නොදැනුවත්වම, GUI කිය කිය Shell පාවිච්චි කරලා නේද කියලත් දැන් දන්නවා ඇති. අපි අලුත් පෝස්ට් එකකින් එහෙනම් ආයෙත් මුණගැහෙමු. ඊළඟ පෝස්ට් එක බොහෝ දුරට Dark Web වල related එකක් වේවි. ජය වේවා!


Share:

Random Posts

Search This Blog